Qurilish sohasida sifat – bu nafaqat binoning chiroyli ko‘rinishi, balki uning xavfsizligi, mustahkamligi va uzoq yillar xizmat qilishini ta’minlovchi eng muhim omildir. Zamonaviy qurilishda sifat nazorati ko‘p bosqichli tizim bo‘lib, u loyiha chizmasini yaratishdan boshlab, tayyor binoni foydalanishga topshirgunga qadar davom etadi. Ushbu jarayon qanday tashkil etilishi va qanday nazorat turlari mavjudligi haqida quyida batafsil to‘xtalib o‘tamiz.

Loyihalash va tayyorgarlik bosqichidagi nazorat

Sifat nazorati qurilish maydonchasida g‘isht qo‘yishdan ancha oldin boshlanadi. Dastlabki bosqichda loyiha-smeta hujjatlarining amaldagi qurilish me’yorlari va qoidalariga (O‘zbekistonda ShNK va KMK) mosligi tekshiriladi.

Loyiha ekspertizadan o‘tkazilib, undagi muhandislik hisob-kitoblari, yuklama bardoshliligi va xavfsizlik choralari qayta tahlil qilinadi. Bu bosqichda yo‘l qo‘yilgan xatoni keyinchalik tuzatish juda qimmatga tushishi yoki umuman imkonsiz bo‘lishi mumkin. Shuning uchun loyiha hujjatlarining mukammalligi sifatli qurilishning poydevoridir.

Qurilish materiallari va buyumlarining kirish nazorati

Qurilish maydonchasiga keltiriladigan har bir material – sement, armatura, g‘isht, beton qorishmasidan tortib, eng kichik mahkamlovchi detallargacha qat’iy tekshiruvdan o‘tadi. Bu jarayon kirish nazorati deb ataladi.

• Materiallarning sertifikatlari va texnik pasportlari tekshiriladi.
• Vizual ko‘rik orqali materiallarda yoriqlar, zanglash yoki deformatsiyalar yo‘qligi aniqlanadi.
• Maxsus laboratoriyalarda betonning mustahkamligi, armaturaning cho‘ziluvchanligi va boshqa muhim parametrlar sinovdan o‘tkaziladi.

Sifatsiz materiallar aniqlansa, ular darhol rad etiladi va qurilish jarayoniga kiritilmaydi. Bu esa bino konstruksiyasining ishonchliligini kafolatlaydi.

Qurilish-montaj ishlarining operatsion nazorati

Har bir qurilish jarayoni (masalan, poydevor quyish, devor tiklash, tom yopish) bevosita bajarilish vaqtida nazorat qilinadi. Buni texnik mutaxassislar va ustalar amalga oshiradi.

Operatsion nazorat davomida ishlar texnologik xaritalar va loyiha talablariga muvofiqligi tekshiriladi. Masalan, g‘isht terishda qatorlarning tekisligi, choklarning qalinligi va qorishmaning sifati doimiy ravishda o‘lchab boriladi. Geodezik asboblar yordamida binoning vertikal va gorizontal o‘qlardan og‘ishi nazorat qilinadi.

Yashirin ishlar va ularni qabul qilish

Qurilishda keyingi bosqichlar boshlangandan so‘ng ko‘rinmay qoladigan ishlar mavjud. Bularga poydevor armaturasi, gidroizolyatsiya, devor ichidagi elektr simlari va quvurlar kiradi.

Bunday ishlar "yashirin ishlar" deb ataladi va ular alohida dalolatnoma (akt) asosida qabul qilinadi. Keyingi bosqichga faqatgina ushbu dalolatnoma imzolangandan so‘ng ruxsat beriladi. Agar yashirin ishlar nazoratsiz qolsa, kelajakda yuzaga keladigan muammoning sababini aniqlash va uni bartaraf etish juda qiyin bo‘ladi.

Texnik nazorat va laboratoriya sinovlari

Zamonaviy qurilishda mustaqil texnik nazorat (texnadzor) xizmatining o‘rni beqiyos. Texnik nazorat mutaxassislari buyurtmachi nomidan ish olib borib, qurilishning har bir bosqichini xolis baholaydilar.

Ular maxsus uskunalar yordamida ultratovushli tekshiruvlar o‘tkazadi, beton mustahkamligini sklerometrlar yordamida o‘lchaydi va payvand choklarining sifatini tekshiradi. Bunday instrumental nazorat inson ko‘zi ilg‘amaydigan ichki nuqsonlarni ham aniqlash imkonini beradi.

Yakuniy qabul qilish va foydalanishga topshirish

Bino to‘liq qurib bitkazilgach, yakuniy qabul qilish bosqichi boshlanadi. Bunda barcha tizimlar – isitish, shamollatish, elektr va suv ta’minoti sinovdan o‘tkaziladi.

Maxsus davlat qabul komissiyasi binoning barcha xavfsizlik va qurilish me’yorlariga javob berishini tekshiradi. Faqatgina barcha hujjatlar, sinov hisobotlari va dalolatnomalar joyida bo‘lgandagina bino foydalanishga topshiriladi.

Sifat nazorati – bu uzluksiz va tizimli jarayon bo‘lib, u loyihaning muvaffaqiyati va odamlar xavfsizligini ta’minlaydi. Qurilishda har bir mayda detalga e’tibor qaratish va nazoratni to‘g‘ri tashkil etish kelajakda bino ekspluatatsiyasi xarajatlarini kamaytiradi va uning umrini uzaytiradi.